Rotterdamse pareltjes – op pad met Marly Weemen

8 september 2020

Vakantie in eigen land – in eigen stad zelfs. Dat is absoluut geen straf. Een van de hoogtepunten van mijn vakantie was een rondleiding door Rotterdam. Zoals een goudsmid zorgvuldig parel voor parel aan een halssnoer rijgt, zo rijk en gedetailleerd was de stadstour door Marly Weemen. De gids achter Tijdloos Rotterdam ging me voor op de fiets en toonde een reeks verborgen schatten. Fiets je mee?

Sieraad aan het gebouw

Marly is een geboren verhalenverteller. Vol passie deelt ze, aan de hand van architectuur, de geschiedenis van Rotterdam. We starten in het Lloydkwartier. Daar stappen we op de waterbus naar Katendrecht – altijd leuk! – en fietsen vervolgens richting de Chinese evangelische kerk. Een modern gebouw, maar absoluut het stoppen waard. Marly wijst naar de dakrand: “Dit wilde ik je even laten zien. Dat kruis is toch net een sieraad aan het gebouw?” Turend naar de andere kant van het water bewonderen we een “collage aan gebouwen” zoals Marly dat zo mooi omschrijft. “Door de jaren heen is er veel aangebouwd. Een enorme silo schittert naast een statig pand met de charme van een 19e-eeuws grachtenpand. En dan dat torentje. Ik ben dol op dit soort houtje-touwtje-locaties.”

Jezelf omringen met mooie dingen

Tijdens onze rondleiding wanen we ons vooral aan het begin van de vorige eeuw. Qua sieraden ook mijn favoriete periode. Van Victoriaanse broches tot Art Deco ringen. Je kunt me ervoor wakker maken! Terug naar de rondleiding: op Rotterdam-Zuid fietsen we langs allerlei vroege voorbeelden van sociale woningbouw. Marly: “De ambitie was om ook de laagstbetaalden een goede en mooi ontworpen woning te bieden. Dat had destijds overigens ook iets paternalistisch. Het idee was dat betere woonomstandigheden zouden leiden tot beter burgerschap, tot een gevoel van trots en eigenwaarde. En om zo’n woning te mogen huren moest je van onbesproken gedrag zijn. Zo mocht vader bijvoorbeeld niet te veel drinken.” Als eerste ontdekken we het Patrimoniumshofje. Marly: “Dit privé-initiatief kenmerkt het begin van de sociale woningbouw in Rotterdam.” Ik kijk mijn ogen uit. Het hofje is van 1915. Ik heb een rouwbroche uit die periode met zwarte emaille patronen die gebaseerd lijken te zijn op deze zwarte bakstenen details.

Nieuwe Zakelijkheid versus Art Deco

Uit bijna dezelfde tijd, maar zo ontzettend anders, zijn de wijken die we hierna bezoeken. Marly: “Bij De Stijl en het Nieuwe Bouwen geen organische vormen maar eenvoud, zoals rechte lijnen en geometrische vlakken. Wit en zwart, aangevuld met de primaire kleuren rood, geel en blauw. De vorm volgde vanuit de functie: een vooruitstrevende gedachte. Door woonblokken te standaardiseren kon er snel en goedkoop gebouwd worden. Seriematig maar wel met veel afwisseling – kijk bijvoorbeeld naar die kleine gele raampjes. Heel sculpturaal eigenlijk. Kwaliteit was niet langer alleen voor rijke stinkers, mooi en prettig wonen moest voor iedereen toegankelijk zijn.”

Zo anders dan bijvoorbeeld Art Deco sieraden uit dezelfde tijd. Daarbij werd vastgehouden aan het unieke en kleine oplages. Een luxeproduct van dure materialen. Marly: “Wist je dat de inzendingen van De Stijl werden geweigerd bij de wereldtentoonstelling in Parijs? Het werd te sober gevonden. Wat we Art Deco zijn gaan noemen was een eclectische stijl die zich vooral kenmerkt door rijke versieringen. Terwijl er in diezelfde tijd ook een internationale stroming was van ontwerpers die het nutteloze ornament juist afzworen en zich richtten op betaalbare en hoogwaardige massaproductie. Dat was echt een andere manier van denken. En toch was het allemaal modern, bestond het naast elkaar en overlapte het elkaar zelfs.”

Revolutionaire architectuur in Rotterdam

We eindigen de stadstour in de Kiefhoek, ontworpen in 1925. Het laatste project van architect J.J.P. Oud – bekend als lid van De Stijl – voor de Gemeentelijke Woningdienst. Oud was een voorvechter van moderne, betaalbare woningbouw voor de minst draagkrachtigen. Marly is duidelijk nog altijd onder de indruk van deze wijk, die speciaal ontworpen werd voor grote, kinderrijke gezinnen. Met twinkelende ogen – en een grote glimlach die nooit verdwijnt! – gaat ze me voor.

Marly: “Het tijdperk van sociale woningbouw was toen eigenlijk alweer voorbij, dus het heeft heel wat voeten in de aarde gehad om dit te kunnen realiseren. Dit is een showcase van hoe Oud dacht dat het moest zijn. In alles was deze wijk enorm vooruitstrevend.” We spieken even door het raam van de museumwoning naar binnen. Behang tot aan de lambrisering en handige inbouwkasten zijn slechts enkele voorbeelden van manieren waarop Oud meedacht met de bewoners. Zo hoefden ze geen kasten of dure rollen behang aan te schaffen.

Tours op maat

Na de Kiefhoek nemen we – op gepaste afstand – afscheid van elkaar. Ik vond de stadstour echt een verrijking en ik had makkelijk een hele dag naar haar verhalen kunnen luisteren. Benieuwd naar meer? Marly voorziet je tijdens haar stadstours (op maat) van allerlei interessante weetjes. En het is nog ontzettend gezellig ook. Ik kan haar niet genoeg aanbevelen!